🔴 बा. स. लाड सर: एक तेजस्वी तारा आकाशात विलीन...

          बा. स. लाड सर... केवळ एक नाव नाही, तर एक प्रेरणास्रोत, एक आदर्श व्यक्तिमत्व! ते एक चालते-फिरते ज्ञानभांडार होते, एक असा अनमोल ग्रंथ ज्याची पाने उघडताच ज्ञानाचा आणि माणुसकीचा सुगंध दरवळतो. माझ्या वडिलांच्या निधनाची दुःखद वार्ता ऐकून, स्वतःची प्रकृती नाजूक असतानाही, त्यांनी मुंबईहून कणकवलीत येऊन मला भेट दिली, हे त्यांच्यातील असीम प्रेम आणि आपुलकीचे प्रतीक होते.

          कणकवलीत डीएडच्या काळात, सलूनमध्ये काम करत असताना माझी आणि त्यांची पहिली भेट झाली. आपल्या नाभिक समाजाचा सार्थ अभिमान बाळगणारे ते एक साधे, जमिनीवर पाय असलेले व्यक्तिमत्व होते. तिथेच माझ्या वडिलांशी त्यांची मैत्री झाली, जी 'बाळा कोळंबकर' या प्रेमळ हाकेने अधिक दृढ झाली. मालवणच्या 'न्हिवे-कोळंब' या भूमीतील या तेजस्वी रत्नाला भेटल्यावर प्रत्येकालाच आनंद आणि आपलेपणा वाटत होता. त्यांच्यात अहंकाराचा कणभरही अंश नव्हता.

          कणकवलीच्या काशीविश्वेश्वर मंदिरात सिंधुदुर्ग नाभिक संघटनेच्या कार्यक्रमात त्यांचे ओघवते आणि प्रभावी सूत्रसंचालन आजही माझ्या स्मृतीत जिवंत आहे. अणावकर गुरुजींसारख्या ज्येष्ठ नेत्यांसमोर त्यांची वाणी जणू ज्ञानाचा आणि अनुभवाचा सागर होती, ज्याने मला नेतृत्वगुणांची ओळख करून दिली. त्यांचे ते भाषण माझ्यासाठी एक दिशादर्शक ठरले.

          तळगाव हायस्कूलमधील स्काउटच्या प्रशिक्षणात त्यांचे मार्गदर्शन म्हणजे जणू एका कुशल मार्गदर्शकाने दाखवलेला प्रकाश होता. ते केवळ एक उत्तम शिक्षकच नव्हे, तर एक उत्कृष्ट स्काउट मास्टर होते. काळसे धामापूरच्या त्यांच्या शाळेत त्यांनी अनेक अभिनव उपक्रम राबवले, ज्याच्या कार्याची दखल घेत शासनाने त्यांना अनेक मानाचे पुरस्कार प्रदान केले.

          असे हे उत्तुंग व्यक्तिमत्व, आमच्या नाभिक समाजाचे एक अनमोल रत्न होते आणि राहतील. त्यांच्या कार्याचा आणि त्यांच्या प्रेमळ स्वभावाचा आम्हांला सदैव अभिमान राहील. माझ्या मनात त्यांचे स्थान कायम अढळ राहील.

          त्यांना आदर्श शिक्षक म्हणून गौरवण्यात आले. एक आदर्श शिक्षक म्हणून कार्यरत असताना, सिंधुदुर्ग आणि मालवण तालुका नाभिक संघटनेच्या सामाजिक कार्यांमधील त्यांचा सक्रिय सहभाग आम्हां सर्वांसाठी एक प्रेरणादायी उदाहरण होते आणि ते आमच्या आठवणींच्या पानांवर कायमस्वरूपी कोरले जातील यात कोणतीही शंका नाही.

          आणि आता... हल्लीच त्यांच्या दुःखद निधनाची बातमी कानी आली आणि मन एका क्षणासाठी सुन्न झाले. इतके आरोग्यदायी व्यक्तिमत्व अचानक आमच्यातून निघून जावे, यावर विश्वास बसणे कठीण आहे. हे लिहित असताना, जर त्यांचा पावन आत्मा माझ्या आसपास असेल, तर माझ्या या शब्दांच्या रूपात मी त्यांना भावपूर्ण आदरांजली अर्पण करतो.

©️ प्रवीण अशितोष कुबल, तालुका सरचिटणीस, कणकवली नाभिक संघटना

फोन आले आणि पत्र गेले!

 

फोन आले आणि पत्र गेले!

    आजकाल फोनने आपल्या जीवनात अशी काही क्रांती घडवली आहे की, पूर्वीच्या पत्रव्यवहाराच्या आठवणीही धूसर झाल्या आहेत. एकेकाळी ज्या पत्रांसाठी आपण डोळे लावून बसायचो, ज्या पत्रांमधून आपल्या मित्र-मैत्रिणींच्या भावनांचा ओलावा अनुभवायचो, ती पत्रं आता इतिहासजमा झाली आहेत. आता जमाना आहे ‘फोन मित्रां’चा! कधीतरी एखाद्या कार्यक्रमात पुसटशी भेट झालेली व्यक्ती असो, किंवा केवळ एका चुकीच्या नंबरमुळे झालेली ओळख असो, आता फोनच्या एका क्लिकवर मैत्री फुलते आणि बोलणं सुरू होतं.

    खरं तर, हे फोन मित्र सोयीचेही आहेत आणि डोकेदुखीचेही. एका क्षणात संपर्क साधता येतो, आवाज ऐकता येतो, पण त्याचबरोबर फेक कॉल्स आणि अनोळखी त्रासदायक फोनमुळे मन वैतागून जातं. त्यामुळे आता फोन उचलण्यापूर्वी आणि बोलतानाही खूप सावधगिरी बाळगावी लागते. कोण बोलतोय, कशासाठी बोलतोय, हे समजून घेऊन फोन कट करण्यातच शहाणपण असतं.

    अखेरीस, फोन करणं, येणं, घेणं, त्यावर किती वेळ बोलायचं किंवा फक्त कामापुरतं बोलायचं, हे सर्वस्वी आपल्यावर अवलंबून असतं. माझ्या बाबतीत बोलायचं झाल्यास, माझे अनेक मित्र आहेत, पण मैत्रिणींचे फोन कामाशिवाय क्वचितच येतात. मित्रही उगाच फोन करून त्रास देत नाहीत. मी स्वतः कोणालाही विनाकारण फोन करून तासनतास बोलणं टाळतो, कारण प्रत्येकाचा वेळ महत्त्वाचा असतो. शिक्षक आणि मुख्याध्यापक असल्याने पालकांचे फोन येतात आणि ते माझ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असतात. नातेवाईकांचे फोन कमी असतात, पण त्यातही आता लग्नाळू मुला-मुलींच्या माहितीसाठीचे फोन जरा जास्त असतात.

    आता जर तुम्हाला कोणतेच फोन नको असतील, तर फोन स्विच ऑफ करणं हा उत्तम उपाय आहे. पण महत्त्वाचा फोन येण्याची शक्यता असेल, तर नाइलाजाने फोन चालू ठेवावा लागतो. संध्याकाळी कामावरून आल्यावर अनेकजण निवांतपणे फोनवर बोलताना दिसतात. कदाचित दिवसभराचा थकवा आणि एकाकीपणा दूर करण्याचा तो त्यांचा मार्ग असेल.

    आजकालची तरुण पिढी तर कमालच करते! सतत कानाला ब्लूटूथ डिव्हाइस लावून फिरताना दिसतात. त्यांचे तर महत्त्वाचे फोन कधी थांबायचेच नाहीत! समोरून कोण बोलतंय आणि इकडून कधीतरी 'हं' किंवा 'अच्छा' असे अस्पष्ट प्रतिसाद येत असतात. त्यांची ती कोड लँग्वेज आमच्या जुन्या पिढीला लवकर कळत नाही, त्यासाठी खरंच पीएचडी करावी लागेल! ही मंडळी अक्षरशः फोनला कायमची चिकटूनच असतात. रेंज गेली की यांचा प्रॉब्लेम होतो खरा. प्रवासात तर यांच्या फोनचा पुरेपूर वापर सुरू असतो. मोबाईल बाजूला ठेवण्याचं नावच घेत नाहीत. बॅटरी डिस्चार्ज होईपर्यंत 'लगे रहो' हे ब्रीदवाक्य ते अगदी इमानदारीने पाळतात.

    त्या दिवशी मी सावंतवाडीहून कणकवलीपर्यंत एसटीने प्रवास करत होतो आणि मला हे सगळं प्रत्यक्ष अनुभवायला मिळालं. आजकाल फोन आपल्या जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे, यात शंका नाही. पण या सोयीमुळे पूर्वीच्या हळुवार आणि भावनापूर्ण पत्रव्यवहाराची जागा घेतली, याची खंत नक्की वाटते. फोनमुळे जग जवळ आलं खरं, पण माणसांमधील संवाद आणि जिव्हाळा काहीसा हरवला की काय, असं कधीकधी वाटून जातं.

© प्रवीण अशितोष कुबल 

🔴 'यक्ष उद्धार' - कलेच्या रंगात रंगलेली शिक्षक मंडळी!

          माझ्या मनात 'यक्ष उद्धार' या दशावतारी नाटकाच्या आठवणी ताज्या आहेत. नुकताच कणकवली तालुका प्राथमिक शिक्षक समितीच्या त्रैवार्षिक अधिवेशनाचा भाग म्हणून हा नाट्यप्रयोग सादर झाला आणि आजही त्यातील रंगत कायम आहे. या नाटकाने केवळ प्रेक्षकांची मने जिंकली नाही, तर कलाकारांच्या भूमिकेत असलेल्या माझ्या शिक्षक बंधू-भगिनींच्या कलागुणांची एक अविस्मरणीय छाप सोडली.

          दिग्दर्शक आणि कलाकार संतोष तांबे यांनी साकारलेला यक्ष केवळ प्रभावी नव्हता, तर त्यांनी त्या पात्राला एक वेगळी उंची दिली. सदाशिव राणे यांनी पार्वतीची भूमिका सहजतेने आणि समर्थपणे साकारली. मंगेश राणे यांचा ब्रम्हराक्षस भीती आणि उत्सुकता निर्माण करणारा होता, तर निलेश ठाकूर यांच्या सोमा गुराख्याच्या भूमिकेतील निरागसता आणि सहजता भावली.

          राजेंद्र गोसावी यांनी राजा सूर्यसूताची भूमिका मोठ्या दिमाखात साकारली, त्यांच्यातील आत्मविश्वास आणि तेज प्रेक्षकांना खिळवून ठेवले. अजय तांबे यांनी विरभद्राची भूमिका तितक्याच ताकदीने साकारली. राज कदम यांनी सुमतीच्या भूमिकेतून स्त्री पात्राला न्याय दिला.

संगीत नाटकाचा आत्मा असतो आणि या नाटकाला सुनिल गावकर यांच्या हार्मोनियमने, सोहम मेस्त्री यांच्या मृदुंगाने आणि समर्थ सूतार यांच्या झांजेने उत्कृष्ट साथ दिली. या वाद्यांच्या सुमधुर संगीताने नाटकातील दृश्यांना अधिक जिवंत केले. आणि हो, गणपतीच्या भूमिकेतील शिक्षक कलाकार, दिनेश जंगले आणि ऋतुजा जंगले (रिध्दी-सिद्धी), यांनी आपल्या निरागस अभिनयाने कार्यक्रमाची मंगलमय सुरुवात केली.

          दर तीन वर्षांनी होणारे महाराष्ट्र राज्य प्राथमिक शिक्षक समिती तालुका कणकवलीचे त्रैवार्षिक अधिवेशन हे केवळ शिक्षकांच्या भेटीगाठीचे ठिकाण नसते, तर ते आमच्यातील कलाकारांना त्यांची प्रतिभा दाखवण्याचे एक सुंदर व्यासपीठ असते. यावर्षी 'यक्ष उद्धार' नाटकाच्या माध्यमातून माझ्या शिक्षक सहकाऱ्यांनी कलेची एक उत्कृष्ट मेजवानी दिली.

          मी स्वतः या नाटकाच्या प्रत्येक क्षणाचा साक्षीदार होतो, कॅमेऱ्याच्या लेन्स मधून या अविस्मरणीय दृश्यांना कैद करत होतो. शूटिंगमध्ये व्यस्त असतानाही मी नाटकाच्या रंगात पुरता रंगून गेलो होतो. प्रत्येक कलाकाराने आपली भूमिका इतक्या तन्मयतेने साकारली होती की, क्षणभरही असे वाटले नाही की हे व्यावसायिक कलाकार नाहीत. त्यांचे समर्पण, त्यांची मेहनत आणि कलेवरील त्यांचे प्रेम स्पष्ट दिसत होते.

          'यक्ष उद्धार' हे केवळ एक नाटक नव्हते, तर ते आमच्या शिक्षक कुटुंबातील स्नेह, एकजूट आणि कलात्मकतेचा सुंदर नमुना होता. या नाटकाने केवळ प्रेक्षकांचे मनोरंजन केले नाही, तर आम्हा सर्वांना एक वेगळा आनंद आणि प्रेरणा दिली. या अप्रतिम अनुभवासाठी सर्व कलाकारांचे आणि समितीचे मनःपूर्वक आभार! अशा कलात्मक प्रयत्नांमुळेच शिक्षकी पेशा अधिक समृद्ध आणि आनंदी बनतो, यात शंका नाही.

©️ प्रवीण अशितोष कुबल